Рэальная сістэма кіравання ВКЛ - жывой і небанальнай дзяржавай, дзе ўлада трымалася не толькі на законах, дакладным размеркаванні функцый, але і на традыцыях, на асабістых сувязях, абавязках, даверы.

У студзені 1998 года група беларускіх інтэлектуалаў звярнулася да беларусаў і свету з Беларускай Дэкларацыяй Свабоды - тэкстам, які сёння чытаецца і адчайна, і прароча.

Гэтая гісторыя гучыць амаль як легенда - пра тое, як мінулае ціха, але ўпэўнена ўмяшалася ў беларускую будучыню.

Абраным на ўратаванне давалі адмысловы ўкол, які выклікаў страту прытомнасці. Пасля фіксавання смерці “нябожчыкаў” везлі на могілкі, дзе іх “ажыўлялі”, пераапраналі ў сялянскую вопратку, і вывозілі машынай.

Былі часы, калі Беларусь вяла рэй у анархісцкім руху Усходняй Еўропы. Гродна і польскі Беласток, які тады адміністратыўна ўваходзіў у Гродзенскую губерню - гэтыя два гарады былі наймацнейшымі цэнтрамі анархізму ў Расейскай імперыі.

Здзеклівы падарунак-выклік, словы нібы цвікі-соткі, грэблівая інтанацыя, на дзіва стрыманая, але годная рэакцыя нашых, хаця ў іх сэрцах напэўна віравала: “Перамагчы альбо загінуць!”

Ніхто ў Еўропе не мог паверыць, што нацысты з камуністамі могуць пра нешта дамовіцца! Сталіну не верылі, бо ведалі - калі дазволіць яму ўвесці войскі, назад яны ўжо самахоць не выйдуць.

У Пецярбург ляціць дэпеша: у беларускім горадзе забіты расейскі жандар Грыбаедаў. Падпалкоўнік пакараны за “шматгадовую правакатарскую дзейнасць” і актыўны ўдзел у антыгабрэйскім пагроме.

Ці ведаеце, што каралям Кароны і вялікім князям ВКЛ катэгарычна было забаронена спажываць дыні? А рыбны рэцэпт ад нясвіжскіх Радзівілаў стаў папулярнай стравай імперскай кухні Аўстра-Венгрыі?

Перабралі вядомыя біяграфіі гэтага вялікага князя літоўскага.

Спойлер: падуладным лепей было самім павесіцца, чым трапіць да яго ў няміласць

Вітаўт Вялікі пакінуў ёй усё, але яна так і не даравала яму. Харызматычная дыпламатка, візіянерка, яе месца на беларускім алімпе, сама меней, побач з Еўфрасінняй Полацкай.

Браты зацята пайшлі ў заклад. Ягайла ці Вітаўт, Кракаў ці Трокі, Карона ці ВКЛ. Хто першы, той лепшы. Ягайла апынуўся спрытнейшым, але Вітаўт таксама меў чым здзівіць.

А тым часам беларусы з літоўцамі падлічвалі здабыткі: Луцк, Берасце, Бельск Падляшскі, Драгічын, Мельнік, Камянец Падольскі.

Сабралі пяцёрку лакаматываў беларускай эканомікі ХІХ стагоддзя. На помніках ім можна з гонарам дадаць - "Made in BELARUS" - яны стваралі прадукт з найвышэйшай дадатковай вартасцю!

Але сваякі з Беларусі былі супраць і забралі ўсё да апошняга цэнта, яшчэ і працэнты. Была задзейнічана нават Расейская амбасада ў Вашынгтоне.

Глыбокая савецкая гістарычная традыцыя, на якой і сёння працягвае ехаць беларускі афіцыёз, замацавала за Беларуссю імідж адсталай правінцыі Расейскай імперыі. Якая калі і развівалася, дык толькі дзякуючы ўцягнутасці ў агульнарасейскі эканамічны рынак. Паказваем, чаму гэта не так.