Прыканцы снежня 1991 года многім беларускім палітыкам было не да Калядаў і святкавання Новага году. Савецкі Саюз толькі што спыніў сваё існаванне, Беларусь рабіла першыя крокі як незалежная дзяржава, а ў Менск ужо ехаў няпрошаны госць, які заклікаў усё гэта адмяніць.

Візіцёрам быў Уладзімір Жырыноўскі - расейскі палітык, які зрабіў сваёй палітычнай візітоўкай агрэсіўны імперыялізм, настальгію па СССР і адмаўленне права былых саюзных рэспублік на самастойнае існаванне.

Белавежскія пагадненні былі падпісаныя 8 снежня 1991 годам - усяго некалькі тыдняў да падзей, пра якія ідзе гаворка. 20 снежня 1991 года - Вярхоўны Савет Рэспублікі Беларусь дэнансаваў Саюзны Дагавор ад 1922 году: СССР знік з палітычнай карты свету. Рэспубліка Беларусь атрымала рэальную магчымасць будаваць сваю дзяржаўнасць. Над Домам ураду ўжо лунаў бел-чырвона-белы сцяг, але дзяржаўныя інстытуты толькі фармаваліся. У гэтым і быў галоўны цынізм сітуацыі: незалежная Беларусь яшчэ не паспела ўмацавацца, а з суседняй Масквы ўжо гучалі патрабаванні вярнуць яе назад у «родную гавань».

Беларусь, якая не маўчала

Візіт Жырыноўскага не выглядаў выпадковым. Яго суправаджала беспрэцэдэнтная па тагачасных мерках інфармацыйная кампанія. Беларускія дзяржаўныя СМІ ахвотна адкрылі перад палітыкам свае пляцоўкі: інтэрв'ю ў газетах, выступы на радыё, жывы тэлевізійны эфір, а кульмінацыяй павінна была стаць сустрэча ў шматтысячным менскім Палацы спорту.

Сам госць не хаваў сваіх намераў. Ён публічна заклікаў да ліквідацыі новых незалежных дзяржаў, перагляду межаў і крымінальнага пераследу тых палітыкаў, якія падпісалі дакументы аб спыненні існавання СССР.

Рэакцыя ў Беларусі была імгненнай і катэгарычнай. Народны паэт Беларусі і дэпутат першага парламента незалежнай Беларусі -  Вярхоўнага Савета ХІІ склікання Ніл Гілевіч адкрыта папярэджваў:

 - З друку стала вядома, што ў Менск прыяжджае і атрымлівае найбольшую ў Беларусі залю для выступлення фашыстоўскі дэмагог Жырыноўскі. Няма сумнення, што яго ваяж моцна спрацуе на палітычную дэстабілізацыю ў рэспубліцы... Прагрэсіўнай грамадскасцю Беларусі агітвізіт няпрошанага госця будзе ўспрыняты як абраза для нашай нацыянальнай годнасці.

Прагноз народнага паэта аказаўся дакладным.

23 снежня 1991 года Жырыноўскі паспрабаваў без запрашэння трапіць у кабінет старшыні Вярхоўнага Савета Станіслава Шушкевіча - аднаго з трох палітыкаў, якія некалькі тыдняў таму падпісалі Белавежскія пагадненні. На яго шляху сталі дэпутаты Апазіцыі БНФ у парламенце Лявон Дзейка, Мікола Маркевіч, Віктар Какоўка, Пётра Садоўскі і Сяргей Навумчык.

Галіна Сямдзянава - біяграфія і гісторыя абаронцы Незалежнасці

Паводле сведчанняў удзельнікаў падзей, расейскі палітык паводзіў сябе агрэсіўна, абражаў беларускіх дэпутатаў і не рэагаваў на патрабаванні пакінуць будынак. Асабліва дасталося Пятру Садоўскаму - старшыні парламенцкай камісіі па міжнародных справах і будучаму першаму амбасадару Беларусі ў Нямеччыне.

Фрагмент звароту дэпутата Вярхоўнага Савета Сяргея Навумчыка ў Генеральную пракуратуру. Фота Радыё Свабода

Далей падзеі развіваліся імкліва.

Пётра Садоўскі і Сяргей Навумчык літаральна выпхнулі няпрошанага госця на лесвіцу Дома ўраду і пагналі ўніз. Сам Жырыноўскі суправаджаў спуск крыкамі і пагрозамі, абяцаючы «павесіць Навумчыка на слупе». Міліцыянты толькі назіралі за сцэнай.

Але галоўнае ўсё ж адбывалася не на лесвіцы. Усяго праз некалькі тыдняў пасля распаду СССР  у Менску сутыкнуліся два погляды на будучыню. Для адных Беларусь была незалежнай дзяржавай. Для другіх - памылкай гісторыі, якую трэба было як мага хутчэй выправіць.

На паводзіны Жырыноўскага адрэагавалі праваахоўныя органы: дазвол на сустрэчу з ім у Палацы спорту быў адкліканы. Увечары той усё ж з'явіўся пад будынакам, але замест апладысментаў вымушаны быў уцякаць ад менчукоў у атачэнні сваіх саратнікаў. На расейскага палітыка менская міліцыя склала адміністрацыйны пратакол паводле артыкула «дробнае хуліганства» і перадала матэрыялы ў суд.

Жырыноўскі з'ехаў з Менска. Наўзадагон яму ў Маскву паляцела афіцыйная тэлеграма з просьбай забяспечыць яўку Жырыноўскага для дачы паказанняў у Цэнтральны РАУС Менска. Натуральна, расейскія праваахоўныя органы выконваць такую просьбу не збіраліся.

Адказ генеральнага пракурора Беларусі на зварот дэпутата парламента. Фота Радыё Свабода.

Разважалі ў Беларусі і над крымінальнай справай у дачыненні да Жырыноўскага. У Генеральную пракуратуру Беларусі звярнуўся дэпутат Сяргей Навумчык.

Незалежнай Беларусі тады было ўсяго некалькі месяцаў. Дзяржаўныя інстытуты толькі фармаваліся, улада яшчэ шукала сябе ў новай рэальнасці. Але снежань 1991 года паказаў досыць прынцыповую рэч: маладая беларуская дзяржава аказалася значна мацнейшай, чым думаў яе няпрошаны госць.