ПОСТАЦІ

больш артыкулаў

15-04-2026

Агінскі Міхал Казімір

Гетман...

прачытаць

Васількоўскі Алег

Белару...

прачытаць
01-03-2026

Міндаўг

Адзін...

прачытаць
03-03-2026

Умпіровіч (Фурс) Алеся

Стаяла...

прачытаць
02-03-2026

Манюшка Станіслаў

Нашчадак, па лініі бацькі Часлава, адукаваных, начытаных, прагрэсіўных, ідэйных дзеячоў Вялікага Княства Літоўскага. Па лініі мамы Альжбеты, у ім цячэ таксама армянская і вянгерская кроў.

Менск, Вільня, Варшава - сталі месцамі ягонай сілы.

Будучы сусветнавядомы кампазітар Станіслаў Манюшка нарадзіўся 5 траўня 1819 года ў Беларусі, блізу сённяшніх Смілавіч, у маёнтку Убель над Волмай.

Бацька Часлаў Манюшка, менскі землеўласнік, падчас падзеяў 1812 года далучыўся да войскаў Напалеона, які абяцаў аднаўленне Вялікага Княства Літоўскага. Капітан Манюшка кіраваў аддным з палкоў літвінскіх стралкоў.

Мама Альжбэта мела армянскія і вянгерскія карані, яе продак Аванэс Маджаранц дапамагаў Радзівілам выводзіць у еўрапейскія трэнды нашыя слуцкія паясы. Захаплялася музыкай. І менавіта яна дала малому Стасю першую музычную навуку.

 

Дзед Манюшкі, таксама Станіслаў, быў вайсковым суддзем у Вялікім Княстве Літоўскім.

 

Гэта была вельмі інтэлігентная сям'я. Пяцёра стрыечных братоў - усе закончылі Віленскі ўніверсітэт, вялі актыўнае палітычнае і грамадскае жыццё, давалі адукацыю сваім падданым беларускім сялянам, што ў тыя часы было прарывам у закасцянелай, феадальнай Расейскай імперыі. Манюшкі арганізоўвалі тэатральныя пастаноўкі, мелі выдатныя бібліятэкі, ведалі старажытныя мовы. У такім атачэнні гадаваўся Стась.

У маленстве ён вучыцца музыцы на Случчыне, у маёнтку сваякоў, дзе гувернэрам працуе саматужны музыка Якуб Ягайла.

У 1827 годзе Станіслаў выязджае з мамай у Варшаву, але ўжо ў 1830 годзе вяртаецца ў Менск, ходзіць у гарадскую гімназію, і працягвае спасцігаць таямніцы музыцы. У найлепшага на той час у беларускай сталіцы фартэпіяніста Дамініка Стэфановіча.

Ад агульнай адукацыі неўзабаве адмаўляецца - у 1834 годзе. Прычына - няспынная русіфікацыя школ у Беларусі. 

Віленскі ўніверсітэт, ягоная мара, зачынены расейскім царом пасля паўстання 1830-1831 года.

Станіслаў Манюшка едзе ў Берлін, дзе з 1837 года прыватна навучаецца
ў дырэктара знакамітай на той час у Еўропе Singakademie. Тут ён піша музыку да некалькіх твораў земляка Адама Міцкевіча.

У 1840 годзе заканчвае вучобу, вяртаецца ў Вільню, бярэ шлюб. Доўгія гады працуе арганістам, дае прыватныя лекцыі, арганізоўвае канцэрты, дырыжуе тэатральным аркестрам. Трэба карміць дзетак, якіх у іх з жонкай Аляксандрай народзіцца дзесяць.

Манюшка сябруе і прыяцельствуе з масай выдатных і теленавітых людзей - ад Мендэльсона, Расіні да Кандратовіча-Сыракомлі. Піша оперы разам з Вінцэнтам Дунінам-Марцынкевічам. У Вільні культурнае жыццё вакол Манюшкі віруе ў тэмпе prestissimo.

 

Ягоныя музычныя пошукі ўвесь час сягаюць беларуска-літоўскіх глыбіняў, і непарыўна звязаныя з шматкультурнасцю і шматмоўнасцю Вялікага Княства Літоўскага.

 

Народжаны ў гэтым краі, ён не можа не любіць яго, беларускі край дае натхненне.

Шукаючы большых заробкаў едзе ў Пецярбург, але праз нейкі час вяртаецца  ў Менск, папраўляе здароўе ў Друскеніках, далей зноў настала жыве ў Вільні.

Піша і выдае "Хатнія спеўнікі" - свайго роду патрыятычны плэй-ліст ХІХ стагоддзя для тых, хто трымаў у сваім сэрцы надзею і памяць пра Рэч Паспалітую Абодвух Народаў. Спеўнікі слушна было б назваць "нацыянальнымі", але тагачасная расейская цэнзура занадта ўзбуджалася на такія словы. 

Сотні простых да выканання песень, якія патрыёты Рэчы Паспалітай маглі спяваць разам.  А як жа цёпла публіка прымала пакладзеныя Манюшкам  на музыку"Вясковыя песенькі з над Нёмана і Дзвіны" Яна Чачота. 

У 1855 годзе імперыя зачыняе тэатр у Вільні, трупа раз'язджаецца.

Манюшка едзе ў Пецярбург, дзе дае вялізны канцэрт, на якім, падобна, прысутнічае новы расейскі цар Аляксандр І. Манюшка сярод тых, хто спадзяецца, што новая ўлада крыху палепшыць становішча акупаваных зямель Вялікага Княства і Рэчы Паспалітай. 

Папулярнасць, пашана і слава ў Польшчы да яго прыходзяць у сярэдзіне 50-х гадоў. У жніўні 1858 года - Станіслава запрашаюць на пасаду дырэктара Вялікага тэатра ў Варшаве.

 

І Варшава стане яго домам назаўсёды. Неўзабаве ён забярэ з Вільні  ў сталіцу Польшчы сваю сям'ю.

 

Манюшка актыўна дае канцэрты, выдавецтвы друкуюць вялізныя наклады ягоных музычных твораў. Балет, сімфоніі, інструментальныя канцэрты, вакал у тыя часы ў Варшаве - усё гэта Станіслаў Манюшка.

Ён дапамагае пераканаць цара даць дазвол заснаваць у Варшаве кансерваторыю - музычны інстытут.

Пачатак 60-х гадоў надзвычай цяжкі і для Манюшкі і для ўсёй культуры пад акупацыяй.

Восенню 1860 года Варшава масавымі пратэстамі рэагуе на прыезд лідараў трох акупантаў - Расеі, Аўстра-Венгрыі, Прусаў, якія падзялілі Рэч Паспалітую. Пратэсты не сціхаюць месяцамі. 

 

Жандармы страляюць у людзей. Паховіны першых пяці ахвяраў пераўтвараюцца ў патрыятычную дэманстрацыю, Манюшка бярэ ў ёй удзел.

 

Імперыя ўводзіць у Варшаве ваеннае становішча. Сотня забітых і параненых, налёты жандармаў на касцёлы, каб спыніць патрыятычныя набажэнствы. Вялікі тэатр у Варшаве захоплены войскамі.

Станіслаў Манюшка спрабуе скарыць Парыж, але вяртаецца на шчыце.

І ўсё ж яго творы прабіваюцца ў Львоў, Вільню, Прагу, з дапамогай сяброў  у Маскву, але там кампазітара-патрыёта прымаюць ужо халодна.

2 лютага 1872 года ў Варшаве выходзіць на свет яго камічная опера "Беата". Манюшка адыходзіць ад патрыятычнай тэматыкі і ... расчароўвае свайго гледача.

Памірае ў Варшаве на сэрца 4 чэрвеня 1872 года. Пахаванне геніяльнага ўраджэнца Беларусі пераўтвараецца ў Варшаве ў народную маніфестацыю.